Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?

Choroba zwyrodnieniowa stawów jest jedną z najczęstszych chorób układu ruchu. Często kojarzy się ją ze zużyciem chrząstki, ale współczesna medycyna opisuje ją jako chorobę całego stawu: chrząstki, kości podchrzęstnej, błony maziowej, torebki, więzadeł, łąkotek, tkanek okołostawowych oraz drobnych naczyń i nerwów.

Ból nie zawsze jest proporcjonalny do tego, co widać na RTG. U części pacjentów bardzo ważne są przewlekły stan zapalny, synovitis, neowaskularyzacja i wrastanie drobnych włókien nerwowych w miejsca przewlekłego zapalenia.

Zrozumienie roli mikrokrążenia pomaga wyjaśnić, dlaczego pacjent z umiarkowanymi zmianami w RTG może odczuwać silny ból, a inny pacjent z bardziej zaawansowanym obrazem radiologicznym funkcjonuje stosunkowo dobrze.


 

Jak częsta jest choroba zwyrodnieniowa?

Według analiz Global Burden of Disease choroba zwyrodnieniowa dotyczy setek milionów osób na świecie i jej częstość rośnie wraz ze starzeniem populacji oraz narastaniem problemu otyłości.

W Polsce, zależnie od przyjętej definicji, można szacować, że choroba zwyrodnieniowa stawów dotyczy około 2,5-4 milionów osób. Najczęstsze lokalizacje klinicznie istotne to: kolano, ręka, biodro, kręgosłup i stawy stopy.
 

Dlaczego ból nie zawsze wynika z chrząstki?

Chrząstka stawowa sama w sobie nie jest dobrze unerwiona. Oznacza to, że jej uszkodzenie nie zawsze bezpośrednio tłumaczy natężenie bólu.

Ból może pochodzić z innych struktur:

• zapalnie zmienionej błony maziowej,
• przeciążonej kości podchrzęstnej,
• torebki stawowej,
• łąkotek,
• więzadeł,
• przyczepów ścięgien,
• struktur nerwowo-naczyniowych w miejscach przewlekłego zapalenia.

To tłumaczy, dlaczego samo RTG nie zawsze wystarcza do oceny źródła bólu. U części pacjentów konieczna jest szersza diagnostyka, np. MRI lub USG.

Przewlekły stan zapalny i zapalenie błony maziowej (synovitis)

Przez wiele lat chorobę zwyrodnieniową traktowano głównie jako problem mechaniczny. Obecnie wiadomo, że ważną rolę odgrywa przewlekły, miejscowy stan zapalny.

Błona maziowa może ulec pogrubieniu i zapaleniu. Ten proces nazywa się synovitis. Może powodować obrzęk, uczucie rozpierania, ból i pogorszenie funkcji stawu.

Stan zapalny prowadzi do uwalniania cytokin, enzymów i czynników wzrostowych, które mogą nasilać degradację tkanek oraz podtrzymywać ból.
 

Czym jest neowaskularyzacja?

Neowaskularyzacja to tworzenie nowych naczyń krwionośnych. W zdrowym organizmie jest potrzebna do gojenia. Problem pojawia się wtedy, gdy nowe naczynia powstają przewlekle, chaotycznie i w tkankach, w których podtrzymują zapalenie i ból.

Nowym naczyniom często towarzyszą drobne włókna nerwowe. Czynniki takie jak VEGF i NGF mogą uczestniczyć zarówno w tworzeniu naczyń, jak i rozwoju nadwrażliwości bólowej. W praktyce oznacza to, że miejsce przewlekłego zapalenia może być bardziej unaczynione i bardziej bolesne.
 

Mikrokrążenie a ból przewlekły

Mikrokrążenie to sieć najmniejszych naczyń: tętniczek, naczyń włosowatych i żyłek. W zdrowych tkankach odpowiada za dostarczanie tlenu i odżywienie. W przewlekle zmienionym stawie część mikrokrążenia może jednak stać się elementem problemu.

Patologiczne drobne naczynia mogą:

• podtrzymywać miejscowy stan zapalny,
• ułatwiać napływ komórek zapalnych,
• zwiększać przekrwienie i obrzęk,
• współistnieć z wrastaniem włókien nerwowych,
• wiązać się z punktową bolesnością.

Nie każde zwiększone unaczynienie jest złe. Ważne jest, aby oceniać je w kontekście objawów, badania i obrazowania.
 

Co oznaczają naczynia typu Moyamoya-like?

W kontekście embolizacji MSK określenie Moyamoya-like vessels jest terminem opisowym. Nie oznacza choroby Moyamoya mózgu. Oznacza drobną, rozproszoną, chaotyczną sieć naczyń widoczną w angiografii w okolicy przewlekłego bólu i zapalenia.

Dla pacjenta najważniejsze jest to, że taki obraz może wskazywać na patologiczne mikrokrążenie w miejscu objawów, ale sam w sobie nie jest jedynym kryterium leczenia.
 

Kiedy warto poszerzyć diagnostykę?

Konsultację warto rozważyć, gdy ból stawu utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, nawraca, ogranicza chodzenie, powoduje obrzęk albo wymaga regularnego przyjmowania leków przeciwbólowych.

Szczególnie ważne jest połączenie:

• wywiadu,
• badania lekarskiego,
• RTG lub MRI,
• USG, jeśli jest wskazane,
• oceny chorób współistniejących,
• analizy dotychczasowego leczenia.

Mechanizm mikrokrążenia jest ważny, ale nie wyjaśnia każdego bólu. Dlatego diagnostyka powinna wykluczyć także inne przyczyny, np. uszkodzenie łąkotki, chorobę reumatologiczną, złamanie przeciążeniowe lub problem neurologiczny.
 

FAQ

Powiązane treści

• Zwyrodnienie stawu kolanowego
• Embolizacja MSK (TAME)
• Ścieżka diagnostyczna i kwalifikacja do zabiegu TAME